Morus nigra L. üzerinde farmakognozik araştırmalar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMASÖTİK BİLİMLER ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RANA ELİF AKKUŞ

Danışman: ZÜHAL GÜVEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, M. nigra yaprak ve meyvelerinden elde edilen değişik polaritelerdeki ekstrelerin sitotoksik, antioksidan, üreaz enzim inhibisyon ve enzimatik kararma önleyici etkisini inceleyerek gıda katkı maddesi olma potansiyelini belirlemektir. Materyal ve Metot: Bu çalışmada, M. nigra meyve ve yaprak ekstrelerinin üreaz enzim inhibisyonu ve gıdalardaki enzimatik kararmadan sorumlu enzim olan tirozinaza karşı inhibisyonu, L-tirozinin substrat olarak kullanıldığı yöntemle belirlenmiştir. Gıdalardaki güvenli kullanım ve hücre seçiciliğini belirlemek için MTT yöntemi kullanılarak; L929 sağlıklı hücre hattı ve A549, Hep-3B, PC3, MCF-7 ve CaCo-2 kanser hücre hatları üzerinde sitotoksik etki incelenmiştir. Ayrıca antioksidan etki DPPH, CUPRAC ve TEAC yöntemleri ile araştırılmıştır. Meyve ve yaprak ekstrelerinin fitokimyasal içeriği LC-MS/MS yöntemi kullanılarak belirlenmiş ve 53 bileşiğin kalitatif ve kantitatif analizi yapılmıştır. Bulgular: Ekstrelerin yüksek konsantrasyonlarda dahi sağlıklı hücrelerin canlılığına belirgin zarar vermediği, ancak kanser hücrelerine karşı seçici sitotoksisite gösterdiği bulunmuştur. En yüksek sitotoksik etkinin, yaprak etil asetat fraksiyonunda Hep-3B hücrelerine karşı olduğu görülmüştür. Yaprak etil asetat fraksiyonunun antioksidan etkinliğinin çok yüksek olduğu bulunmuş ve bu değerin standart bileşik olan troloksun yaklaşık 3 katı, gallik asidin ise yarısı kadar olduğu belirlenmiştir. Enzim inhibisyon deneylerinde de en yüksek etki yine yaprak etil asetat fraksiyonunda bulunmuştur. Sonuç: Ekstrelerin yüksek antioksidan, güçlü enzim inhibitörü, seçici sitotoksisitesi ve zengin fitokimyasal içeriği göz önünde bulundurulduğunda M. nigra' nın gıda endüstrisi için potansiyel bir kaynak olabileceği görülmektedir.