Endemik Glaucium cappadocicum bitkisinin aktif bileşiklerinin izolasyonu, karakterizasyonu ve bazı biyolojik aktivitelerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEVGİ ALTIN

Danışman: Ekrem Köksal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Erzincan'a endemik olan Glaucium cappadocicum'un toprak üstü kısımlarından hazırlanan ekstrelerin antioksidan, antikolinesteraz, antiproliferatif ve antimikrobiyal aktivitelerinin belirlenmesi ve bu aktivitelere sebep olan sekonder metabolitlerin izolasyonu amaçlanmıştır. İzole edilen moleküllerin yapı aydınlatma çalışmaları spektroskopik (NMR, GC-MS) yöntemlerle gerçekleştirildi. İzolasyon sonucunda; rutin (GC-1), salutaridin (BGB-6), glausin (BG-19), norglausin (BGB-9), izokoridin (C-17), norizokoridin (BGB-8), izoboldin (S-6), predisentrin (S-2), korytüberin (BG-2) ve sükroz (GH-58) olmak üzere on adet molekül bu bitkiden ilk kez izole edildi. Elde edilen saf moleküller için yukarıda bahsedilen biyolojik aktivite çalışmaları gerçekleştirildi. Antiproliferatif aktivite testleri A549 (akciğer kanseri) ve HT29 (kolon kanseri) hücre hatlarına karşı değerlendirildi. Test edilen moleküller arasında en güçlü sitotoksik etki A549 hücre hattı üzerinde korytüberin molekülünde (IC50: 61,2±1,12 µM) belirlendi. Enzim inhibisyon çalışmaları metabolik enzimler olan kolinesteraz ve α-glikozidaz enzimlerine karşı değerlendirildi. Antikolinesteraz aktivitesi bakımından en etkili sonuç, takrinden daha yüksek inhibisyon gösteren korytüberin (IC50: 0.84 µM) molekülünde belirlendi. α-glikozidaz enzimi üzerindeki inhibisyon çalışmalarında ise izoboldin (IC50: 0.87 µM) molekülünün akarbozdan daha yüksek inhibisyon sergilediği belirlendi (akarboz için IC50: 1.28 µM). Ayrıca bu saf bileşiklerin antimikrobiyal aktiviteleri Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Candida albicans üzerinde test edildi ve minimum inhibitör konsantrasyonları belirlendi. Streptococcus pneumonia' ye karşı en etkili moleküller korytüberin, salutaridin, norizokoridin, norglausin ve izokoridin olmuştur (MİK: 4,688 µM). Özetle, tüm bu bulgular, bu türden ilk kez izole edilen sekonder metabolitlerin önemli metabolik hastalıkların tedavisinde değerlendirilebilecek ölçüde farklı biyolojik aktiviteye sahip olduklarını ortaya koymuştur.