Şehzade Abdüsselam ile Şemsünnisa hikâyesi (inceleme-metin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FİGEN DİLBER

Danışman: BÜLENT ŞIĞVA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mustafa Hevâyî Efendi, XVI. yüzyılda Osmanlı sahasında, Bursa'da hatiplik yapan bir şairdir. Kendisiyle ilgili bilgiler yok denecek kadar azdır. Musannifi olduğu düşünülen nüsha ise Türk Dil Kurumu Kütüphanesi Türkçe Yazmaları koleksiyonunda bulunmaktadır. Nüshanın adı, "Şâh-zâde 'Abd es-Selâm'un Şemsün'n-Nisâ' ile Olan Hikâyât-ı Garibeleri" şeklinde geçmektedir. Yazarının adı, müstensihi, telif ve istinsah tarihi bilinmemektedir. Çalışmada eserin "124b-165a" varaklarının transkripsiyonlu şekilde Latin alfabesine aktarımı yapılarak incelenmiştir. Giriş bölümünde hikâyenin tanımı ile başlanarak halk hikâyesinin terimsel anlamı, izahı yapılmıştır. Destandan halk hikâyeciliğine geçişin merhaleleri, halk hikâyelerinin diğer anlatı türleriyle benzerlikleri ve farklıkları açıklanmıştır. Birinci bölümde, hikâyenin nüshalarının tavsifi yapılarak, musannifinin hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra hikâyenin manzum-mensur kısımları şekil, dil ve üslup bakımından incelenmiş; hikâye özetlenerek olay halkaları belirlenmiştir. Anlatmaya bağlı metinleri oluşturan tahkiye unsurları detaylandırılarak açıklanmıştır. Tüm bunlardan hareketle hikâyenin motifleri tespit edilip incelenmiştir. İkinci bölümü ise metin oluşturmaktadır. Çalışma; sonuç, kaynakça ve sözlük kısımlarıyla tamamlanmıştır.