Otlukbeli Travertenlerinin (Erzincan, Doğu Anadolu) Jeomorfolojik ve Sedimantolojik İncelemesi
78. TÜRKİYE JEOLOJİ KURULTAYI, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.529, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.529
- Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Erzincan ilinin (Doğu Anadolu) Otlukbeli ilçesi sınırları içerisinde yer alan Otlukbeli Travertenleri, Türkiye’nin jeolojik açıdan en özgün ve nadir karasal karbonat sistemlerinden birini oluşturmaktadır. Bu travertenler, Doğu Anadolu’nun aktif tektonik rejimi altında gelişmiş olup, kırık ve çatlaklar boyunca yüzeye çıkan Fe-oksitçe zengin mineralli suların çökelimiyle oluşmuştur. Çalışma alanında traverten konileri, sırt tipi (çatlak sırtları) ve yamaç travertenleri yaygın olarak gözlenmektedir. Günümüzde büyük ölçüde aktif olmayan traverten koni ve sırtları geniş alanlara yayılırken, yer yer güncel karbonat çökelimi de devam etmektedir. Traverten çökelleri, yaklaşık 40 m kalınlığa ulaşmakta ve geniş alanlarda plato benzeri bir morfoloji sunmaktadır. Çökelim, ağırlıklı olarak KD–GB ve D–B doğrultulu faylar boyunca kontrol edilmekte olup, bölgenin aktif tektonik yapısı ile uyumludur. Travertenler, bölgede yaygın yüzlekler sunan Otlukbeli karışığı (ofiyolitik melanj) üzerinde gelişmiştir. Bu çalışmada, Otlukbeli Travertenlerinin jeolojik, sedimantolojik ve jeomorfolojik özellikleri bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Yaklaşık 60 traverten konisi ve 15 traverten sırtı ayrıntılı olarak ölçülmüş; elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında değerlendirilerek yüksek çözünürlüklü jeomorfolojik ve jeolojik haritalar üretilmiştir. Sedimantolojik açıdan, bu karasal karbonatların depolanma sistemleri ve litotipleri ilk kez bu çalışmada tanımlanmıştır. Buna göre, laminalı travertenler, kristalin kabuklar, gaz kabarcıkları ve ince zarflar, farklı traverten morfolojik sistemleri içinde gelişen baskın litotiplerdir. Yamaç travertenlerinin teraslı kesimlerinde küçük ve orta ölçekli traverten havuz ve havuzcukları yaygın olarak gelişmiştir. Petrografik incelemelerde travertenlerde eser miktarda Fe-oksit/oksihidroksit mineralleri belirlenmiştir. Çalışma alanında yer alan Otlukbeli Gölü, KD–GB doğrultulu bir traverten sırtının Ağnene Deresi vadisini kapatmasıyla oluşmuş, eşsiz güzelliğe sahip bir traverten set gölüdür. Uzunluğu yaklaşık 180-190 m ve genişliği 50-90 m olan bu Otlukbeli traverten set gölü, deniz yüzeyinden ortalama 1890 m yükseklikte olup, azami derinliği 15-18 m’dir ve ortalama 1,5 hektar alan kaplamaktadır. Akarsuların taşıdığı alüvyonlar ve kaynak sularının bıraktığı karbonat tortulları, gölün sedimantolojik evriminde önemli rol oynamaktadır. Sonuç olarak, Otlukbeli Travertenlerinin oluşumu ve güncel karbonat çökelimi; aktif tektonizma, hidrolojik dolaşım, topoğrafya ve bölgesel iklim koşullarının birlikte etkisi altında gerçekleşmiş olup, bu çok bileşenli kontrol mekanizması çalışma alanındaki farklı traverten sistemlerini ve nadir traverten set gölünü meydana getirmiştir.
The Otlukbeli Travertines, located within the boundaries of the Otlukbeli district in Erzincan Province (Eastern Anatolia), represent one of the most distinctive and unique terrestrial carbonate systems in the Türkiye. These travertines developed under the active tectonic regime of Eastern Anatolia and were formed by the precipitation of Fe-oxide-rich mineral waters emerging along fractures and faults. Travertine cones, fissure ridges, and slope travertines are widely observed within the study area. Although most travertine cones and ridges are currently inactive and extensively distributed, localized active carbonate deposition still occurs. The travertine sequences reach approximately 40 m in thickness and form a plateau-like morphology over wide areas. Deposition is mainly controlled by faults trending NE–SW and E–W, consistent with the active tectonic framework of the region. The travertines developed on the Otlukbeli mélange (ophiolitic mélange), which is widely exposed in the surrounding area, In this study, the geological, sedimentological, and geomorphological characteristics of the Otlukbeli Travertines were investigated using an integrated approach. Approximately 60 travertine cones and 15 fissure ridges were measured in detail, and the collected data were analyzed within a Geographic Information System (GIS) to produce high-resolution geomorphological and geological maps. From a sedimentological perspective, the depositional systems and lithotypes of these terrestrial carbonates are defined for the first time in this study. Accordingly, laminated travertines, crystalline crusts, gas-bubble, and paper-thin rafts were identified as the dominant lithotypes developed within different travertine systems. Small- to medium-scale travertine pools and ponds are commonly developed on the terraced surfaces of slope travertines. Petrographic analyses revealed minor amounts of Fe-oxide/oxyhydroxide minerals within the travertines. The Lake Otlukbeli, located within the study area, is a travertine barrier lake of outstanding natural beauty, formed by a NE–SW-trending travertine ridge that dammed the Ağnene Stream valley. The Otlukbeli travertine barrier lake is approximately 180–190 m long and 50–90 m wide, situated at an average elevation of ~1890 m above sea level, with a maximum water depth of 15–18 m and covering an area of about 1.5 hectares. Alluvial sediments transported by streams and carbonate deposits precipitated from spring waters play a significant role in the sedimentological evolution of the lake. In conclusion, the development and present-day carbonate precipitation of the Otlukbeli Travertines were controlled by the combined effects of active tectonics, hydrological circulation, topography, and regional climatic conditions. This multi-component control mechanism has led to the development of diverse travertine systems and the formation of the exceptional travertine barrier lake within the study area.