Evaluation of Diyarbakır Urban Parks within the Framework of BiodiversityFriendly Criteria in the Context of Resilient and Sustainable Cities

Creative Commons License

Askan G., Çelik M., Yılmaz H.

Akademik Ziraat Dergisi, cilt.15, sa.1, ss.1-16, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmanın amacı, Diyarbakır kent merkezinde yer alan altı kentsel park alanını dirençli ve sürdürülebilir kent yaklaşımı doğrultusunda biyodostluk kriterleri çerçevesinde değerlendirmektir. Çalışmada parkların tür zenginliği, türlerin dağılım dengesi, doğal ve meyveli tür kullanım oranları ile ekosistem bileşenleri analiz edilerek biyolojik çeşitlilik düzeylerinin ortaya konulması ve biyodost park niteliğinin belirlenmesi hedeflenmiştir.Materyal ve Yöntem: Araştırma materyalini 15 Temmuz Şehitler Parkı (July 15 Martyrs Park, KP1), Park 75 (Park 75, KP2), Kardeşlik Parkı (Brotherhood Park, KP3), Kent Meydanı (City Square, KP4), Sümer Parkı (Sumer Park, KP5), and Tema Parkı (Tema Park, KP6) oluşturmaktadır. Parklarda yer alan bitki türleri yerinde tespit edilmiş, birey sayımları yapılmış ve doğallık durumları belirlenmiştir. Tür çeşitliliğinin nicel analizinde Shannon–Wiener (Hˊ) ve Simpson (1– λ) indeksleri kullanılmış, hesaplamalar BİÇEB yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca parklar, 10 ana kriter ve 65 alt ölçüt içeren Biyodost İndeksi kapsamında değerlendirilmiş ve veriler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma Bulguları: Çalışma alanlarında toplam 173.343 bitki türü tespit edilmiştir. En yüksek çeşitlilik KP6’da (Hˊ=2,93; 1–λ=0,939), en düşük değer KP3’te (Hˊ=1,87; 1–λ=0,796) saptanmıştır. Tür dağılım eşitliği en yüksek KP5’te belirlenmiştir. Biyodost İndeksi sonuçlarına göre KP6 (85) ve KP4 (83) yüksek; KP1 (77) iyi; KP2 (72), KP3 (69) ve KP5 (71) ise zorunlu şartları yetersiz düzeydedir. Doğal tür oranı tüm alanlarda %10’un üzerindedir. Sonuç: Biyoçeşitliliğe dost uygunluğu, yalnızca tür zenginliğine değil; türlerin dengeli dağılımına, yerel ve meyve veren tür oranlarına, geçirgen yüzeylere, ekolojik bağlantılılığa ve sürdürülebilir yönetim yaklaşımlarına da bağlıdır. Diyarbakır’ın yarı kurak iklim koşulları, yüksek yaz sıcaklıkları ve hızlı kentleşme baskısı dikkate alındığında, yerel ve kuraklığa dayanıklı türlerin kullanımı ile geçirgen ve ekolojik bağlantılı yeşil altyapı sistemlerinin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, Diyarbakır’da ekosistem temelli ve iklim duyarlı kentsel park planlaması için bilimsel bir temel sunmaktadır.

This study evaluates six urban parks in the city center of Diyarbakır within the framework of resilient and sustainable urban development using Biodiversity-Friendly criteria. Species richness, distribution evenness, proportions of native and fruit-bearing species, and ecosystem components were analyzed to determine biodiversity levels and Biodiversity-Friendly performance. Materials and Methods: The study covered 15 Temmuz Şehitler Parkı (July 15 Martyrs Park, KP1), Park 75 (Park 75, KP2), Kardeşlik Parkı (Brotherhood Park, KP3), Kent Meydanı (City Square, KP4), Sümer Parkı (Sumer Park, KP5), and Tema Parkı (Tema Park, KP6). Plant species were identified through field surveys, individual counts were conducted, and naturalness status was determined. Species diversity was calculated using the Shannon–Wiener (H′) and Simpson (1–λ) indices via BİÇEB software. Parks were also evaluated using the Biodiversity-Friendly Index, consisting of 10 main and 65 sub-criteria, and comparatively assessed. Results: A total of 173,343 plant individuals were recorded. The highest diversity values were found in KP6 (H′ = 2.93; 1–λ = 0.939) and the lowest in KP3 (H′ = 1.87; 1–λ = 0.796), while evenness was highest in KP5. Biodiversity-Friendly Index scores classified KP6 (85) and KP4 (83) as high-level, KP1 (77) as good, and KP2 (72), KP3 (69), and KP5 (71) as insufficient in mandatory criteria. Native species exceeded 10% in all parks. Conclusion: Biodiversity-friendly suitability depends not only on species richness but also on species evenness, the proportion of native and fruitbearing species, permeable surfaces, ecological connectivity, and sustainable management approaches. Considering Diyarbakır’s semi-arid climatic conditions, high summer temperatures, and rapid urbanization pressure, the use of native and drought-tolerant species together with the development of permeable and ecologically connected green infrastructure systems is of critical importance. The findings provide a scientific basis for ecosystem-based and climate-sensitive urban park planning in Diyarbakır.