Akademik Veri Yönetim Sistemi
Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, sa.38, ss.117-134, 2025 (Hakemli Dergi)
Masallar, kolay aktarılabilir yapıları, evrensel değerleri, geniş konu çeşitliliği sayesinde sözlü edebiyatın yaygın türlerindendir. Masallar üzerindeki erken dönem çalışmalar derleme faaliyetlerine, motif, tip ve yapı incelemelerine odaklanmış; zamanla farklı kültürlerdeki masalların benzer özellikler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu benzerliklerin kökenini açıklamaya yönelik olarak Tarihî-Coğrafi Fin Okulu’nun sistematik yöntemi yapı merkezli inceleme geleneğine önemli katkılar sağlamıştır. Halk Anlatılarının Epik Kuralları, halk anlatılarının içyapısal düzenini açıklayan ilk kapsamlı teorik çerçevelerdendir. Giriş–son formülü, üçleme, karşıtlık, tek olay çizgisi, yoğunlaşma ve sahne düzeni gibi on beş temel ilkeden oluşan bu kuram, sözlü kültür anlatılarının doğal akışında tekrar eden evrensel bir anlatı mantığını ortaya koyar. Dünyanın farklı bölgelerinden derlenen masal, destan ve efsaneler üzerinde yürütülen araştırmalar, epik kuralların geniş bir kültürel yelpazede uygulanabilir olduğunu göstermiştir. Bu çalışmanın amacı, Türk masal geleneğinin önemli örneklerinden olan Keloğlan ile Devler masalını Axel Olrik’in epik kuralları doğrultusunda değerlendirmektir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, metin çözümlemesi yapılarak masalın olay örgüsü, sahne yapısı, kahraman–karşıt güç ilişkileri, tekrar örüntüleri ve olağanüstü unsurları epik yasalar çerçevesinde incelenmiştir. Analiz sonucunda masalın tek çizgili olay akışı, belirgin başkahraman merkezliği, karşıtlık örgüsü, üçleme düzeni, olağanüstülük ve zincirleme entrika gibi epik kuralların büyük kısmıyla uyum sağladığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, bu masalın sözlü kültürün klasik yapı özelliklerini taşıdığı Türk masal geleneğinde evrensel anlatı yasalarının doğal biçimde işlediği ve Olrik’in epik ilkelerinin Türk masallarına başarıyla uygulanabileceğini göstermektedir. Bu çalışma, hem epik kurallar kuramının Türkiye örnekleri üzerindeki geçerliliğine katkı sunmakta hem de Türk masallarının yapısal bütünlüğü ve sözlü kültür mantığını göstermesi bakımından literatüre yeni bir bakış açısı kazandırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türk Halk Edebiyatı, Keloğlan ile Devler, Axel Olrik, Epik Kurallar, Masal İncelemesi.
Abstract Fairy tales, with their easily transmittable structure, universal values, and wide thematic diversity, are among the most widespread genres of oral literature. Early studies on fairy tales focused on compilation activities as well as motif, type, and structural analyses; over time, it has been observed that tales from different cultures share similar features. In an attempt to explain the origins of these similarities, the systematic method of the Historic–Geographic Finnish School has made significant contributions to the tradition of structure-centered analysis. The Epic Laws of Folk Narrative is one of the earliest comprehensive theoretical frameworks that explains the internal structural organization of folk narratives. Consisting of fifteen fundamental principles such as the opening closing formula, the rule of three, contrast, single-stranded plot line, concentration, and scene pattern this theory reveals a universal narrative logic that recurs naturally in oral tradition. Research conducted on tales, epics, and legends collected from various parts of the world has demonstrated the applicability of the epic laws across a wide cultural spectrum. The aim of this study is to evaluate Keloğlan and the Giants, one of the significant examples of the Turkish fairytale tradition, within the framework of Axel Olrik’s epic laws. The study adopts a qualitative methodology, and through textual analysis, the tale’s plot structure, scene organization, hero antagonist relations, patterns of repetition, and supernatural elements are examined in light of the epic laws. The analysis reveals that the tale complies with most of the epic principles, such as its single-line plot progression, clear protagonistcentered structure, pattern of contrasts, rule of three, supernatural motifs, and chain linked intrigue. The findings show that this tale embodies the classical structural characteristics of oral tradition, that universal narrative principles operate naturally within the Turkish fairy-tale tradition, and that Olrik’s epic laws can be successfully applied to Turkish tales. This study contributes to the validation of the epic laws theory through Turkish examples and offers a fresh perspective to the literature by demonstrating the structural integrity and oral cultural logic of Turkish fairy tales. Keywords: Turkish Folk Literature, Keloğlan ile Devler, Axel Olrik, Epic Laws, Fairy-Tale Analysis.