Mekâtib-i İbtidâîye Muallimleri Cemiyeti (1919-1925)
BELLETEN - TURK TARIH KURUMU, cilt.90, sa.318, ss.647-696, 2026 (AHCI, Scopus, TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 90 Sayı: 318
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37879/belleten.2026.647
- Dergi Adı: BELLETEN - TURK TARIH KURUMU
- Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Arts and Humanities Citation Index (AHCI), American History and Life, Historical Abstracts, Index Islamicus, Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.647-696
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nda modern eğitim sistemlerinin benimsenmesi, kurumsallaş- ması ve maarifteki dönüşümün bir uzantısı olarak muallimlik mesleği geleneksel yapı- sından ayrılmış ve profesyonelleşerek Weberyan anlamda bir statü grubuna dönüşmüş- tür. Bu süreç, muallimlerin özlük hakları, mesleki statüleri, çalışma koşulları ve kamu içerisindeki konumlarına ilişkin sorunları da beraberinde getirmiştir. II. Meşrutiyet ile muallimler mesleki haklarını muhafaza etmek, taleplerini kolektif biçimde ifade etmek, toplumsal konumlarını tanımlamak ve korumak ihtiyacı duyarak cemiyetleş- mişlerdir. Bu araştırma, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde muallimlerin bu mesle- ki örgütlenme deneyimlerinden biri olan Mekâtib-i İbtidâîye Muallimleri Cemiyetini ele almaktadır. Söz konusu cemiyet ve faaliyetleri üzerine bugüne kadar kapsamlı bir araştırma yapılmamıştır. Doküman analizi metoduyla yapılan araştırmada, cemiyetin kuruluş süreci, faaliyetleri ve ilgası; cemiyet nizamnamesi, arşiv belgeleri, dönemin gazete ve mecmuaları ışığında incelenmiş, bu yolla cemiyetin tarihsel önemine ışık tutmak amaçlanmıştır. Ayrıca cemiyetin hâlihazırda kütüphane kataloglarında bu- lunmayan nizamnamesinin transkripsiyonu sunularak eğitim tarihi literatürüne katkı sağlamak hedeflenmiştir. Bulgular, cemiyetin düzensiz maaşlar, ağır çalışma koşulları, özlük hakları, ibtidâî eğitimin iyileştirilmesi, muallimler arasındaki mesleki dayanışma ile mesleki itibarın güçlendirilmesi gibi sorunlara çözüm üretmeyi amaçladığını göstermektedir. Cemiyet kongreler, toplantılar ve etkinlikler yoluyla eğitim sistemindeki eksikliklere karşı örgüt- lü bir şekilde hareket etmiştir. 1925 yılında Türkiye Muallimler Birliği ile birleşerek feshedilen cemiyet, İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde mesleki örgütlen- menin özgün bir örneğini temsil etmektedir.