Erzincan Üzümlü’de yerel bir fıkra tipi: Çöçem Fikri


Creative Commons License

ÜNAL M. S. , AKTEPE Y.

Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol.3, no.1, pp.60-73, 2021 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

Anecdotes that differ from other genres with their unique content and structure in the Turkish oral tradition are an oral product that is shaped around a certain person and based on the principle of making laugh. Anecdotes that can assume a social task, such as showing a critical approach to distorted situations in society; aim to make people think, as well as laughter, which is a very complex structural product of human behavior. These verbal products are always developed around an anecdote type. The aforementioned anecdote types can be locally as well as nationally recognized. Among these types, especially local ones, may have different physical structures in terms of some features. Their repartee, funnyness, and detailed perspective an important role in the acceptance of these types in the society with their own characteristics. It is often seen that they put their intelligence to the forefront to complete their disability. The present study introduces a local joke type known as Çöçem Fikri, which is famous for being disabled in Erzincan's Üzümlü town. His life was conveyed with 13 anecdotes obtained from the source people, and his place in the anecdotes types was emphasized.

Türk sözlü geleneği içerisinde kendine has içerik ve yapısı ile diğer türlerden ayrılan fıkra türü, bir tip etrafında şekillenen ve gülme/güldürme esasına dayalı bir sözlü üründür. Toplumdaki çarpık durumlara eleştirel bir yaklaşım göstermek gibi sosyal bir görev yüklenen bu tür, insan davranışlarında çok karmaşık bir yapı ürünü olan gülme davranışının yanında düşündürmeyi de hedeflemektedir. Bu sözlü ürünler daima bir tip etrafında geliştirilerek aktarılır. Fıkraları meydana getiren sözü edilen tipler, yerel olabildiği gibi ulusal boyutta da tanınabilirler. Bu tipler arasında özellikle mahallî olanlar, kimi özellikleri bakımından farklı fiziksel yapıya da sahip olabilirler. Bu tiplerin, toplumda kendi özellikleriyle kabul görmesinde yine hazırcevaplık, gülünçlük, detaylı bir bakış gibi özellikleri önemli rol oynamaktadır. Çoğu zaman eksiklerini tamamlayacak ölçüde zekâlarını ön plana aldıkları görülür. Eldeki çalışma, Erzincan’ın Üzümlü ilçesinde engelli olmasının yanında kıvrak zekâsı ile meşhur olan ve Çöçem Fikri olarak tanınan mahallî bir fıkra tipini tanıtmaktadır. Kaynak kişilerden elde edilen 13 fıkrası ile hayatı aktarılmış, fıkra tipleri içerisindeki yeri üzerinde durulmuştur.