Otlukbeli Travertenlerinin (Erzincan, Doğu Anadolu) Kültürel Jeoloji ve Jeolojik Miras Açısından İncelemesi
78. TÜRKİYE JEOLOJİ KURULTAYI, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.334, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.334
- Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Erzincan ilinin (Doğu Anadolu) Otlukbeli ilçesi sınırları içerisinde yer alan Otlukbeli Travertenleri, Türkiye’nin jeolojik açıdan en özgün ve nadir karasal karbonat sistemlerinden birini oluşturmaktadır. Bu travertenler, Doğu Anadolu’nun aktif tektonik rejimi altında gelişmiş olup, kırık ve çatlaklar boyunca yüzeye çıkan Fe-oksitçe zengin mineralli sular tarafından oluşturulmuş, farklı jeomorfolojik özelliklere sahip karbonatlardır. Çalışma alanında traverten konileri, sırt tipi (çatlak sırtları) ve yamaç travertenleri yaygın olarak gözlenmektedir. Günümüzde büyük ölçüde aktif olmayan traverten koni ve sırtları geniş alanlara yayılırken, yer yer güncel karbonat çökelimi de devam etmektedir. Ayrıca, eğimin nispeten az olduğu inceleme alanında, lapya gibi karstik oluşumlar da gelişmiştir. “Kamenitsa” olarak da bilinen bu kendine özgü morfolojik yapılar, incelenen alanın kuzey kesiminde belirgindir. Otlukbeli Travertenleri, yaklaşık 40 m kalınlığa ulaşmakta ve geniş alanlarda plato benzeri bir morfoloji sunmaktadır. Çökelim, ağırlıklı olarak KD–GB ve D–B doğrultulu faylar boyunca kontrol edilmekte olup, bölgenin aktif tektonik yapısı ile uyumludur. Travertenler, bölgede yaygın yüzlekler sunan Otlukbeli Karışığı üzerinde gelişmiştir. Bu çalışmada, Otlukbeli Travertenleri’nin jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Yaklaşık 60 traverten konisi ve 15 traverten sırtı ayrıntılı olarak ölçülmüş; elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında değerlendirilerek yüksek çözünürlüklü jeomorfolojik ve jeolojik haritalar üretilmiştir. Otlukbeli Travertenleri, kültürel jeoloji ve jeolojik miras kriterleri açısından oldukça önemli bir değere sahip jeolojik oluşumlardır. Sahip olduğu nadirlik, bilimsel araştırma potansiyeli, eğitim ve jeoturizm açısından taşıdığı değerler, Otlukbeli Travertenlerini korunması gereken bir jeosit konumuna getirmektedir. Ayrıca çalışma alanında yer alan Otlukbeli traverten set gölü, çarpıcı görsel çekiciliği ve her yıl yüzlerce insan tarafından ziyaret edilen popüler bir yer olması nedeniyle büyük değer taşımaktadır. Bu göl ve çevresi hem kökeni hem de görünümü açısından nadir bir jeolojik olayı temsil etmekte olup, jeolojik miras varlığı ve jeoturizm destinasyonu olarak yüksek potansiyel sergilemektedir. Otlukbeli bölgesi ayrıca tarihi değere de sahiptir (1473 Otlukbeli Muharebesi). Dolayısıyla, traverten manzarası kültürel hafıza ve kimlikle etkileşim halindedir. Sonuç olarak, çarpıcı doğal güzelliği ve bölgenin zengin tarihi ve kültürel geçmişiyle Otlukbeli Travertenleri’nin, yalnızca bilim camiası için değil, aynı zamanda hem yerel hem de küresel ölçekte sürdürülebilir etkiyi teşvik etmek için de önemli bir değere sahiptir. Otlukbeli Travertenleri ve çevresini Türkiye’nin jeolojik ve kültürel mirasının bir bileşeni olarak değerlendirmek ve jeoturizm girişimlerine dahil etmek için, bölgede daha fazla çok disiplinli araştırma yapılması ve sonuçların sistematik olarak belgelenip bilimsel literatüre entegre edilmesi şarttır. Bu eşsiz özelliklerin (Otlukbeli Gölü ve çevresinin) tanıtımı, jeoturizm için büyük önem taşımakta ve sürdürülebilir yerel kalkınma ilkeleriyle açıkça uyumludur.
The Otlukbeli Travertines, located within the boundaries of the Otlukbeli district in Erzincan Province (Eastern Anatolia), represent one of the most distinctive and unique terrestrial carbonate systems in the Türkiye. These travertines are carbonates with distinct geomorphological features, formed by Fe-oxide-rich mineralized waters emerging along fractures and faults under the influence of active tectonics in the region. Travertine cones, fissure ridges, and slope travertines are widely observed within the study area. Although most travertine cones and ridges are currently inactive and extensively distributed, localized active carbonate deposition still occurs. Furthermore, karst formations such as lapies have developed in the study area, where the slope is relatively gentle. These unique morphological structures, also known as “Kamenitsa,” are prominent in the northern part of the studied area. The Otlukbeli Travertines reach approximately 40 m in thickness and form a plateau-like morphology over wide areas. Deposition is mainly controlled by faults trending NE–SW and E–W, consistent with the active tectonic framework of the region. The travertines developed on the Otlukbeli mélange, which is widely exposed in the surrounding area. In this study, the geological and geomorphological characteristics of the Otlukbeli Travertines were investigated using an integrated approach. Approximately 60 travertine cones and 15 fissure ridges were measured in detail, and the collected data were analyzed within a Geographic Information System (GIS) to produce high-resolution geomorphological and geological maps. The Otlukbeli Travertines are geological formations of considerable importance in terms of cultural geology and geological heritage criteria. Their rarity, scientific research potential, and value for education and geotourism make the Otlukbeli Travertines an important geosite that requires protection. Furthermore, Otlukbeli travertine barrier lake, located within the study area, is of great importance due to its striking visual appeal and popularity, attracting hundreds of visitors annually. This lake and its surroundings represent a rare geological phenomenon in terms of both its origin and appearance, exhibiting high potential as a geological heritage site and geotourism destination. The Otlukbeli area also has historical significance (the Battle of Otlukbeli, 1473). Thus, the travertine landscape interacts with cultural memory and identity. In conclusion, the Otlukbeli Travertines, with their striking natural beauty and rich historical and cultural heritage, hold significant value not only for the scientific community but also for promoting sustainable impact on both local and global scales. To consider the Otlukbeli Travertines and their surroundings as a component of Türkiye’s geological and cultural heritage and to incorporate them into geotourism initiatives, further multidisciplinary research in the region is essential, along with systematic documentation of the findings and their integration into scientific literature. Promoting these unique features (Otlukbeli Lake and its surroundings) is of great importance for geotourism and is clearly consistent with the principles of sustainable local development.