Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Gökdemir
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Tezde Mağrib'de kıraat geleneğinde standartlaşmanın oluşumunda Medine merkezli Nâfî' kıraati Verş rivâyetinin rolü, başlangıçtan hicrî III. asra kadar ele alınmıştır. Belirtilen tarihlerde sahâbe ve tâbiîn nesillerinden tevarüs eden Medine kaynaklı uygulama ve rivâyet önceliği ile Mâlikî fıkıh kültürünün bölgesel etkisi, kıraatte birlik arayışını beslemiş; kadı-imam atamaları, müfredat tercihleri ve cami merkezli tedris, kamusal icrada ortak bir çizgiye zemin hazırlamıştır. Bununla birlikte Verş mektebinin Mısır'daki teşekkülü, Ebû Ya'kûb el Ezrak tarikinin Kayrevan üzerinden Endülüs'e dolaşımı, tercih edilen rivâyet ve tariklerle resmü'l mushaf, zabt, âyet sayımı ve vakf-ibtidâ gibi alt disiplinler arasında uyum söz konusu olup araştırmada bu hususa da değinilmiştir. İnceleme esnasında yöntemde birincil kıraat ve tabakât kaynakları ile şehir/kurum tarihleri taranmış; rihle güzergâhları, icâzet zincirleri ve ders halkası ağları üzerinden yayılım ve kurumsallaşma izlenmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, Mağrib mushaflarında resm-zabt tercihleriyle Verş usûlünün büyük ölçüde örtüştüğünü; vakf işaretlerinin kamusal tilâvette yeknesaklığı artırdığını, Mâlikîliğin sağladığı kamusal meşruiyet ile Medine otoritesinin, icâzet ağları ve resmî atamalar aracılığıyla Verş rivayetini bölgesel norm hâline getirdiğini ortaya koymuştur. Nâfî'-Verş ekseni, metin düzeni, icra ilkeleri ve kurumsal pratikler arasında kurduğu bütünlük sayesinde Mağrib'de kalıcı bir okuma standardının yerleşmesine imkân vermiştir.