Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mehmet Akif Ceylan
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
21. yüzyılda küresel ölçekte yaşanan iklim değişiklikleri, sanayileşmenin getirdiği yoğun çevresel kirletici unsurlar, kuraklık, ülkelerarası anlaşmazlıkların getirdiği su kullanım ve yönetim problemleri vb. birçok unsur, başta gelişmiş ülkeler olmak üzere Dünya'nın birçok yerinde ülkelerin çeşitli aksiyonlar almasına yol açmıştır. Bunlardan bir tanesi de son yıllarda Avrupa, ABD ve Çin başta olmak üzere birçok ülkede ve Türkiye'de pilot uygulamaları başlayan "Entegre Su Havzası Yönetimi" dir. Havzada bulunan fiziki ve beşerî tüm etmenlerin, bütüncül ve sürdürülebilir bir bakış açısı ile planlandığı, havzadaki tüm paydaşların katılımcı bir anlayışla planlama kriterlerine dahil edildiği bu yöntem, geniş akademik ve kurumsal çevrelerce kabul edilmiştir. Bu tür bir planlama anlayışının eksikliğinden hareketle; Türkiye'nin kabaca kuzeybatısında yer alan, Marmara ve İç Anadolu bölgeleri arasında geçiş güzergahında bulunan, İstanbul ve Ankara gibi büyük merkezler arasında, bağlayıcı ve stratejik öneme sahip Melen Çayı Havzası incelenmiş, coğrafi bir bakış açısı ile "Entegre Havza Planlaması" yapılmıştır. Gerek havzayla gerekse Türkiye'deki ana akarsu havzaları ile ilgili mevcut çalışmaların birçoğunda bütüncül bir yaklaşımın benimsenmemesi, sadece su kullanımının, teknik değerlendirmelerin ya da kirliliğin baz alınması gibi faktörler, bu tür bir çalışmanın yapılmasını gerekli kılmıştır. Çalışmada havzanın fiziki özelliklerinden jeolojik, jeomorfolojik, klimatolojik, hidrografik özellikler, toprak tipleri, fauna ve flora ile beşerî özelliklerinden nüfus, yerleşme, geçmişten günümüze arazi kullanımı, tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi, ticaret, turizm ve ulaşım-altyapı gibi parametreler irdelenmiştir. Havza ve entegre havza yönetimi kavramları tanımlanmış, Türkiye'de ve Dünya'da bu yönetim biçimine yönelik uygulama örnekleri irdelenerek havzaya özel bir entegre havza yönetimi şablonu ortaya konulmuştur. Bu şablonlar ve veriler kullanılarak SWOT analizleri, sentezler ve projeksiyonlar oluşturulmuş, tüm bunlardan elde edilen çıkarımlar neticesinde havzanın planlanmasına yönelik hükümler, bu hükümlerin gerekçeleri ve stratejileri belirlenmiştir. Çalışmanın her aşamasında "Coğrafi Bilgi Sistemleri" etkin şekilde kullanılarak, 21.yüzyılın gerekliliklerine uygun, bilimsel ve güvenilir yöntemler benimsenmiştir. Sonuçta çalışma, sınırlarının belirlenmesinde her ne kadar akarsu havzası temelli bir yaklaşım benimsenmiş olsa da analiz, sentez ve planlama kararları alma aşamasında sadece akarsuyun değil, ekonomik, sosyal, kültürel, teknik, mekânsal, demografik, kurumsal ve birçok diğer faktörün de göz önüne alındığı, "coğrafi" bir bakış açısıyla "entegre" bir havza yönetimi ortaya koymayı, gelecekte yapılacak havza planlamalarının benzer kriterleri benimsemesi yönünde farkındalık oluşturmayı amaçlamıştır. Anahtar Kelimeler: Melen Çayı Havzası, Entegre Havza Yönetimi, Coğrafi Planlama, Su Yönetimi, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), SWOT Analizi.