Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Musa Bilgiz
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Kur'ân, bir taraftan insanoğluna değer verildiğini, kendi haline bırakılmadığını göstermek bir taraftan da ona hayat ile hakikati doğru tanımasını sağlamak üzere inmiştir. Yüce Allah, kelâmını, manevi âlemden maddi âleme gönderirken, muhataplarının onu anlayabileceği bir şekilde açık bir üslup ve hikmet dolu derin manalarla donatmıştır. Nitekim indiği günden bugüne kadar Kur'ân'ın birçok hikmeti keşfedilmiş ve keşfedilmeye devam etmektedir. Bu durum, Kur'ân ayetlerinin tefsir ve yorumu ile ilgili çabaları arttırmanın yanı sıra görüş farklılıklarının ortaya çıkmasına da neden olmuştur. Tefsir problemleri, müfessirlerin ayetlere getirdikleri farklı yorumların neticesinde ortaya çıkmıştır. Ayetler üzerindeki görüş farklılıkları ise tefsirin oluşumunda belirleyici bir etkiye sahip olan zaruri dil bilgileri ile makasıd ilimlerinden kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan fıkıh, kelam, hadis, tasavvuf gibi önemli ilimlerde temayüz etmiş âlimlerin, birçok ayeti, ilgi alanının etkisinde kalarak tefsir etmiş olması tefsir problemlerinin artmasına yol açmıştır. Çağdaş döneme kadar tefsir problemleri üzerinde müstakil ilmî çalışmalar yapıldığı tespit edilememiştir. Özellikle konulu tefsir ile ilgili çalışmaların başlamış olması beraberinde tefsir problemleri üzerinde araştırmaları da getirmiştir. İbn Âşûr ile Tabâtabâî de tefsir problemleri üzerinde kafa yoran ve teliflerde bulunan çağdaş dönemde yaşamış en önemli müfessirlerdendirler. Hem İbn Âşûr hem de Tabâtabâî, kendilerine özgü bakış açılarıyla İslâm ilimleri camiasına çok şey katmışlardır. Her ikisi de birçok meselede fikrî açılımlar ortaya koymuşlardır. Tefsir problemlerine yaklaşımları ilmî merakı uyandıran ve araştırmaya davet eden bir yapı arz etse de her ikisinin üzerinde durup tahlil ettikleri tefsir problemlerini bir çalışmanın sınırlı boyutlarına sığdırmak oldukça zordur. Bundan hareketle her iki müellifin, mut'a nikâhı, nüzul-î İsâ, nesih ve muhkem-müteşâbih gibi alanları temsil eden konular üzerindeki görüşlerini karşılaştırmakla iktifa edildi. Mut'a nikâhı, Şîa inancında olumlu bir değer yüklenmesi, Sünnî düşüncede ise meşrû bir muamele olarak görülmemesi bakımından önemli bir problem haline gelmiştir. Nüzûl-i İsâ ise modern dönemle birlikte en çok tartışılan meselelerin başında gelmektedir. İbn Âşûr ile Tabâtabâî mut'a nikâhı konusunda kısmen mutabık nüzûl-i İsâ konusunda ise farklı düşünmektedirler. Her iki konu birinci bölümde ele alınıp değerlendirildi. Nesih ve muhkem-müteşâbih konuları da tefsir problemi olarak üzerinde ihtilaf edilen meselelerdendir. Neshin Kur'ân'da var olup olmadığı, müteşâbihin bilinip bilinemeyeceği tartışması İbn Âşûr ile Tabâtabâî tarafından da gündeme getirilmiştir. İkinci bölümde ele aldığımız mezkûr iki konu hakkında hem İbn Âşûr hem de Tabâtabâî tarafından özgün görüşlerle yorumlanmıştır.