Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Yavuz Günaşdı
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Yeryüzünde yaşanılan hemen her durumda bir mekân olgusu vardır. Bu yönüyle yaşanılan bir durum ele alınırken salt insanın yaşamış olduğu coğrafya değil, mekânların ve coğrafya faktörünün insanlar üzerindeki etkisi de dikkate alınmalıdır.
Fırat Nehri, en eski çağlardan günümüze Anadolu coğrafyasında belirleyici bir faktör olmuştur. Fırat Nehri'nin doğduğu Doğu Anadolu Bölgesi ise iklim koşullarının elverişli olması, doğal yiyecek türlerinin ve av hayvanlarının çeşitlilik göstermesi, barınma ihtiyaçlarının giderebilmesi ve jeolojik yapısı yönleriyle önemli bir bölgedir. Bu sebeple yüksek düzlükleri ve hayvancılık için oldukça zengin arazileriyle gerekli şartları bünyesinde bulunduran Karasu Havzası'nın Eski Çağ'dan bu yana iskân olunması tesadüf değildir. Aynı zamanda Fırat Nehri'nin bu bölgeye sağladığı imkânlar da yadsınamaz. Jeopolitik konumundan dolayı Eski Çağ ticaret yollarının kesiştiği yerlerden birisi olan bu coğrafya, bahsi geçen özelliklerinden dolayı tarih öncesi dönem insanının yaşayabileceği cazibe merkezlerinden birisi hâline gelmiştir.
Aşağı Karasu Havzası'nın ulaşım ağını, günümüzde olduğu gibi Eski Çağ'da da doğal coğrafi yapı belirlemekteydi. Bu bölge, Kuzey ve Orta Anadolu, Kuzey Mezopotamya, Suriye, Kafkaslar ve İran'la eski çağlardan bu yana bazı ticaret yollarıyla bağlanmıştır. Bu nedenle, Aşağı Karasu Havzası Erzincan-Elâzığ-Malatya illerinin bulunduğu konum ile kuzey, doğu, batı ve güney istikametinden bölgeye ulaşan yolların kavşak noktasında bulunmaktadır. Kuzeyde Munzur Çayı Vadisi üzerinden Erzincan bölgesine; Bingöl Dağları üzerinden ise doğu bölgelerine ulaşılmaktadır. Batıda, Malatya üzerinden Orta Anadolu'ya; güneyde, Güneydoğu Toroslar üzerinden Mezopotamya'ya ulaşmak mümkündür. Bu dağlık alanlar, her ne kadar Harput bölgesinin güneyinde bulunan kültürlerle ilişkisinin kopmasına neden olsa da Lice-Genç ve Ergani–Maden arasındaki geçitler ve Fırat-Dicle Nehirleri arasındaki vadilerle Mezopotamya ile kültürel ilişkiler kurulabilmiştir. Bölgede tespit edilen bu merkezlerin büyük bölümü Paleolitik, Neolitik, Geç Kalkolitik, Erken Tunç, Demir, Orta Demir (Urartu). Geç Hitit ve Orta Çağ'a tarihlendirilmiştir.
Doğu Anadolu, Fırat, Karasu, Hurri, Hayaša, Urartu, Geç Hitit