Sporcularda bilinçli farkındalığın ahlaki karar alma tutumuna etkisi: Ahlaki üstbiliş ve duygusal zekanın durumsal aracı rolü

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kış Sporları Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor , Türkiye

Tez Danışmanı: Erdoğan Tozoğlu; İzzet Uçan

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, spor lisesi öğrencilerinin bilinçli farkındalıklarının ahlaki karar alma tutumlarına etkisini ve bu etkinin altında yatan mekanizmayı belirlemektir.

Yöntem: İlişkisel tarama modelinde yürütülen bu araştırmaya, 899 spor lisesi öğrencisi (284’ü kadın ve 615’ i erkek) katılmıştır. Araştırmanın verileri, Sporcu Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) Ölçeği, Altyapı Sporlarında Ahlaki Karar Alma Tutumları Ölçeği, Ahlaki Üstbiliş Ölçeği ve Duygusal Zeka Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS programları kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, ilk olarak ölçüm modelinin test edilmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Araştırmanın hipotezlerinin incelenmesinde ise, korelasyon testi ve Bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi uygulanmıştır.

Bulgular: Araştırmada, bilinçli farkındalık ile; ahlaki karar alma tutumu (r=.069, p<.01), ahlaki üstbiliş (r=.279, p<.01) ve duygusal zeka (r=.361, p<.01) arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi sonuçlarına göre, bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş aracılığıyla ahlaki karar alma tutumu üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir [(β =.033, p<0.001, %95 GA = (.014, .055)]. Bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerindeki etkisinde duygusal zekanın düzenleyici rolünün anlamlı olduğu [(β =.015, p<0.001, %95 GA = (.-.029, -.0008)] belirlenmiştir. Duygusal zekanın düşük ve orta olduğu durumlarda bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerinde etkisinin anlamlı; yüksek olduğu durumda ise anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumu üzerindeki dolaylı etkisinde duygusal zekanın düzenleyici etkisinin [(β =-.000 %95 GA [.-001, .000]) anlamsız olduğu belirlenmiştir.

Sonuç: Spor lisesi öğrencilerinde bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumunu pozitif etkilediği, bilinçli farkındalığın ahlaki üstbiliş üzerindeki etkisinin duygusal zeka tarafından düzenlendiği görülmüştür. Fakat bilinçli farkındalığın ahlaki üst biliş vasıtasıyla ahlaki karar alma tutumundaki etkisinde duygusal zekanın durumsal aracılık rolünün etkili olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Ahlaki Karar Alma, Ahlaki Üsbiliş, Bilinçli Farkındalık, Duygusal Zeka, Durumsal Aracılık