Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Yetiştiriciliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Saltuk Buğrahan Ceyhun
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Yıllık %4'ün üzerinde bir büyüme ve 2017 yılı itibariyle dünya genelinde yıllık 350 milyon tonluk üretimle günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen plastikler, atık yönetimi iyi değerlendirilemediğinden dolayı ciddi bir sağlık ve çevre sorunu haline gelmiştir. Plastik atıklardan ve diğer primer kaynaklardan salınan nano plastik parçacıkların risk faktörünün daha yüksek olduğu ve bundan dolayı özellikle nano boyut aralığındaki plastiklerin zararlı etkilerinin değerlendirilmesi ve incelenmesi için daha ayrıntılı ve moleküler çalışmalara ihtiyaç olduğu bildirilmektedir. Bu çerçevede sunulan tez çalışması, zebra balıklarına embriyonik dönemin erken safhasında yumurta keselerine mikroenjeksiyon yoluyla verilen 20 nm boyutundaki polistiren plastiklerin (PNP) larval dönemde beyindeki biyoakümülasyonunu, biyoakümülasyonun bulunduğu bölgede oksidatif DNA hasarının varlığını, tüm vücutta ise malformasyonları, apoptoz ve oksidatif stres düzeylerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, gelişim toksisitesi çalışmaları için en iyi organizma modellerinden biri olan zebra balığı embriyosuna gıda yoluyla ya da maternal alımı simüle etmek için floresan işaretli PNP mikroenjeksiyon yöntemi ile uygulanmıştır. Yaşama, yumurtadan çıkma ve malformasyonlar 120 saatlik araştırma periyodu boyunca değerlendirilmiştir. 120. saatin sonunda larvalardan alınan seri kesitler konfokal mikroskopla taranarak PNP varlığı araştırılmış ve alınan floresan sinyal bölgeleri geçirimli elektron mikroskobu (TEM) ile görüntülenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, 20 nm çaplı PNP'nin beyne ulaşarak orada biyolojik olarak birikebileceği, dahası biyobirikim gösterdiği beyin bölgelerinde oksidatif DNA hasarına yol açabileceği belirlenmiştir. Yapılan literatür taramasına göre sunulan tez çalışması, uygulanan yöntem itibariyle nano boyuttaki plastik parçacıkların omurgalı beyninde görüntülendiği ilk çalışma olmuştur. Bunların sonucunda, özellikle beyinde aşırı ROS ve apoptoza ek olarak artan mortalite ve yaygın anormallikler saptandı. Sonuç olarak, zebra balığı model organizması kullanılarak elde edilen bu veriler, plastik ürünün kullanımı ve kontaminasyonu ile ilgili hem bireysel hem de toplumsal alınacak önlemlerin gelecekte toplum ve çevre sağlığı için son derece önemli olacağını düşündürmektedir. Öte yandan, özellikle günlük kullanımda plastik ürün yoğunluğunu azaltmak ve doğru atık yönetiminin sürdürülebilir bir bilinçle uygulanmasına yönelik yaptırımların hem halk hem de çevre sağlığı üzerinde olumlu bir etkisinin olacağı düşünülmektedir.